शिक्षा विभागमा उपलब्ध पाठ्यक्रमहरूको संक्षिप्त परिचय तल दिइएको छ। थप जानकारीका लागि उपप्राध्यापक (Lecturer) श्री भीम कुमार श्रेष्ठलाई ९८४८७९४७७७ मा सम्पर्क गर्न सक्नुहुनेछ।
शिक्षा शास्त्र स्नातक (Bachelor of Education - B.Ed.)
सन् १९९६ देखि त्रिभुवन विश्वविद्यालय (TU) ले शिक्षा, व्यवस्थापन, मानविकी तथा सामाजिक शास्त्र संकाय, र विज्ञान तथा प्रविधि संस्थानमा वार्षिक परीक्षा प्रणाली अनुसार तीन वर्षे स्नातक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएको थियो। हालै ती संकाय र संस्थानहरूमा स्नातक कार्यक्रमको अवधि एक वर्ष थप गरी चार वर्ष बनाइएको छ। यसै अनुरूप, शिक्षा शास्त्र संकाय (FoE) ले विक्रम संवत २०७२ देखि एकल विशिष्टीकरण क्षेत्रको सट्टा दुईवटा विशिष्टीकरण विषय क्षेत्रहरू (मुख्य र ऐच्छिक विषय) सहितको चार वर्षे शिक्षा शास्त्र स्नातक (B.Ed.) कार्यक्रम सुरु गरेको हो।
यस अनुसार, चार वर्षे बी.एड. कार्यक्रमका विद्यार्थीहरूले नेपाली शिक्षा, अंग्रेजी शिक्षा, गणित शिक्षा, विज्ञान शिक्षा (भौतिक विज्ञान), स्वास्थ्य तथा शारीरिक शिक्षा, जनसंख्या शिक्षा, इतिहास शिक्षा, भूगोल शिक्षा, अर्थशास्त्र शिक्षा, र राजनीति शास्त्र शिक्षा मध्येबाट एउटा मुख्य विषय (Specialization Major) र अर्को एक ऐच्छिक विषय (Specialization Minor) छनोट गरी अध्ययन गर्नुपर्नेछ। विद्यार्थीहरूले ऐच्छिक विषयका रूपमा विज्ञान शिक्षा (जीव विज्ञान), स्वास्थ्य शिक्षा, शारीरिक शिक्षा, व्यावसायिक शिक्षा, प्राथमिक शिक्षा, प्रारम्भिक बालविकास शिक्षा, अनौपचारिक शिक्षा, र शिक्षा व्यवस्थापन मध्ये कुनै एक विषय पनि रोज्न सक्छन्।
वार्षिक परीक्षा प्रणाली अन्तर्गतको यो चार वर्षे बी.एड. कार्यक्रम एक व्यावसायिक र प्राज्ञिक पाठ्यक्रम हो, जसको उद्देश्य माध्यमिक तहमा दुईवटा विषय अध्यापन गराउन सक्ने सक्षम शिक्षकहरू तयार गर्नु हो।
योग्यता (Eligibility)
कक्षा ११ र १२ का सबै विषयहरूमा कम्तीमा 'D+' ग्रेड प्राप्त गरी प्लस टु (+2) वा सो सरहको परीक्षा उत्तीर्ण गरेका विद्यार्थीहरू त्रिभुवन विश्वविद्यालयको बी.एड. कार्यक्रममा भर्ना हुन योग्य हुनेछन्।
अथवा, उच्च माध्यमिक शिक्षा परीक्षा उत्तीर्ण प्रमाणपत्र (HSE), त्रिभुवन विश्वविद्यालयको प्रमाणपत्र तह (PCL) वा सो सरह उत्तीर्ण गरेका विद्यार्थीहरू आवेदन दिन योग्य छन्। यसका साथै, विभिन्न मुख्य विषयहरू (Majors) छनोट गर्नका लागि निम्न अनुसारका थप आवश्यकताहरू तोकिएका छन्:
-
नेपाली शिक्षा: प्लस टु / कक्षा १२ वा पीसीएल (PCL) मा कम्तीमा २०० पूर्णांकको मुख्य नेपाली विषय लिएर उत्तीर्ण गरेको हुनुपर्ने।
-
अंग्रेजी शिक्षा: प्लस टु / कक्षा १२ वा पीसीएलमा अंग्रेजी वा भाषाविज्ञान (Linguistics) मुख्य विषय लिएको, वा साधारण अंग्रेजी (General English) मा कम्तीमा ५०% अंक ल्याई उत्तीर्ण गरेको हुनुपर्ने। साथै, क्याम्पसको सम्बन्धित विभागद्वारा सञ्चालन गरिने प्रवेश परीक्षामा ५०% अंक प्राप्त गर्नुपर्नेछ।
-
गणित शिक्षा: प्लस टु / कक्षा १२ वा पीसीएलमा कम्तीमा २०० पूर्णांकको मुख्य गणित विषय लिएर उत्तीर्ण गरेको हुनुपर्ने।
-
विज्ञान शिक्षा: प्लस टु / कक्षा १२ वा पीसीएलमा भौतिक विज्ञान (Physics), रसायन विज्ञान (Chemistry), र जीव विज्ञान (Biology) विषयहरूमा प्रत्येकमा कम्तीमा १०० पूर्णांक लिई उत्तीर्ण गरेको हुनुपर्ने।
-
स्वास्थ्य तथा शारीरिक शिक्षा: प्लस टु / कक्षा १२ वा पीसीएलमा स्वास्थ्य तथा शारीरिक शिक्षा पढेको, वा विज्ञान, जनसंख्या, गृह विज्ञान, नर्सिङ वा अन्य विषय लिई उत्तीर्ण गरेको हुनुपर्ने। स्वास्थ्य तथा शारीरिक शिक्षाको पृष्ठभूमि नभएका उम्मेदवारहरूले सम्बन्धित विभागद्वारा सञ्चालन गरिने शारीरिक तन्दुरुस्ती सम्बन्धी प्रवेश परीक्षा (Physical Fitness Test) उत्तीर्ण गर्नुपर्नेछ।
-
जनसंख्या शिक्षा: प्लस टु / कक्षा १२ वा पीसीएलमा जनसंख्या अध्ययन, भूगोल, अर्थशास्त्र, स्वास्थ्य तथा शारीरिक शिक्षा, सामुदायिक स्वास्थ्य, विज्ञान, गणित, गृह विज्ञान, नागरिक शास्त्र, सामाजिक सेवा, नर्सिङ वा वाणिज्य (Commerce) विषय लिई उत्तीर्ण गरेको हुनुपर्ने।
-
भूगोल, अर्थशास्त्र, राजनीति शास्त्र र इतिहास शिक्षा: कुनै पनि संकायबाट प्लस टु / कक्षा १२ वा पीसीएल वा सो सरह उत्तीर्ण गरेका विद्यार्थीहरू।
ऐच्छिक विषय (Minor Subjects) छनोटको योग्यता:
विज्ञान शिक्षा ऐच्छिक (जीव विज्ञान) बाहेक अन्य सबै ऐच्छिक विषयहरू विद्यार्थीहरूले कक्षा ११ र १२ वा पीसीएलमा जुनसुकै विषय पढेका भए तापनि रोज्न पाउनेछन्। भौतिक विज्ञान मुख्य विषय (Major) लिएका विद्यार्थीहरूले मात्र जीव विज्ञान ऐच्छिक (Biology Minor) रोज्न पाउनेछन्। विद्यार्थीहरूले आफ्नो मुख्य विषय (Major) भन्दा फरक विषयलाई ऐच्छिक विषयको रूपमा छनोट गर्नुपर्नेछ।
पाठ्यक्रम संरचना (Curricular Structure)
चार वर्षे बी.एड. पूरा गर्न प्रत्येक विद्यार्थीले कुल २२ वटा पाठ्यक्रम (Courses) उत्तीर्ण गर्नुपर्छ। यी पाठ्यक्रमहरूलाई पाँचवटा मुख्य समूहमा विभाजन गरिएको छ:
-
समूह 'क' (Group A): सञ्चार सीप (Communication Skills)
-
समूह 'ख' (Group B): व्यावसायिक मुख्य क्षेत्रहरू (Professional Core Areas)
-
समूह 'ग' (Group C): विशिष्टीकरण मुख्य पाठ्यक्रमहरू (Specialization Major Courses)
-
समूह 'घ' (Group D): विशिष्टीकरण ऐच्छिक पाठ्यक्रमहरू (Specialization Minor Courses)
-
समूह 'ङ' (Group E): शिक्षण अभ्यास (Teaching Practice/Practicum)
तालिका १: चार वर्षे बी.एड. पाठ्यक्रम संरचना (वार्षिक प्रणाली)
| पाठ्यक्रमको समूह | पाठ्यक्रम संख्या | कुल पूर्णांक | पहिलो वर्ष | दोस्रो वर्ष | तेस्रो वर्ष | चौथो वर्ष |
| समूह क: सञ्चार सीप | २ | २०० | २०० | - | - | - |
| समूह ख: व्यावसायिक मुख्य क्षेत्र | ४ | ४०० | १०० | १०० | १०० | १०० (ऐच्छिक) |
| समूह ग: विशिष्टीकरण मुख्य विषय | १० | १००० | २०० | ३०० | ३०० | २०० |
| समूह घ: विशिष्टीकरण ऐच्छिक विषय | ५ | ५०० | १०० | २०० | १०० | १०० |
| समूह ङ: शिक्षण इन्टर्नशिप/अभ्यास | १ | १०० | - | - | - | १०० |
| जम्मा | २२ | २२०० | ६०० | ६०० | ५०० | ५०० |
पाठ्यक्रमका शीर्षकहरू (Course Titles)
प्रत्येक समूह अन्तर्गतका पाठ्यक्रमहरूको विवरण निम्नानुसार छ:
समूह क: सञ्चार सीप (सबै अनिवार्य)
-
साधारण नेपाली (General Nepali)
-
साधारण अंग्रेजी (General English)
समूह ख: व्यावसायिक मुख्य पाठ्यक्रमहरू
-
शिक्षाको दार्शनिक तथा समाजशास्त्रीय आधार (Philosophical and Sociological Foundations of Education)
-
शैक्षिक मनोविज्ञान (Educational Psychology)
-
पाठ्यक्रम तथा मूल्याङ्कन (Curriculum and Evaluation)
-
ऐच्छिक व्यावसायिक पाठ्यक्रम (कुनै एक): Ed. 442 निर्देशनात्मक प्रविधि (Instructional Technology) / Ed. 443 शिक्षामा सूचना तथा सञ्चार प्रविधि (ICT in Education) / Ed. 444 विशिष्टीकृत विषयमा सूचना तथा सञ्चार प्रविधि (ICT in Specialized subject)
समूह ग: विशिष्टीकरण मुख्य विषय (Specialization Major)
विद्यार्थीहरूले आफ्नो योग्यताका आधारमा १० वटा पाठ्यक्रमहरू रहने गरी निम्न मध्ये कुनै एक क्षेत्र रोज्नुपर्नेछ:
-
नेपाली भाषा शिक्षा
-
अंग्रेजी भाषा शिक्षा
-
गणित शिक्षा
-
विज्ञान शिक्षा
-
स्वास्थ्य तथा शारीरिक शिक्षा
-
जनसंख्या शिक्षा
-
भूगोल शिक्षा
-
अर्थशास्त्र शिक्षा
-
इतिहास शिक्षा
-
राजनीति शास्त्र शिक्षा
समूह घ: विशिष्टीकरण ऐच्छिक विषय (Specialization Minor)
विद्यार्थीहरूले ५ वटा पाठ्यक्रमहरू रहने गरी निम्न मध्ये कुनै एक क्षेत्र रोज्नुपर्नेछ (यो मुख्य विषय भन्दा फरक हुनुपर्छ। उदाहरणका लागि मुख्य विषय नेपाली लिएकाले ऐच्छिकमा नेपाली लिन पाउने छैनन्। विज्ञान शिक्षा-भौतिक विज्ञान मुख्य विषय लिएकाले अनिवार्य रूपमा जीव विज्ञान ऐच्छिक लिनुपर्नेछ):
-
नेपाली भाषा शिक्षा
-
अंग्रेजी भाषा शिक्षा
-
गणित शिक्षा
-
विज्ञान शिक्षा
-
स्वास्थ्य शिक्षा
-
शारीरिक शिक्षा
-
जनसंख्या शिक्षा
-
भूगोल शिक्षा
-
अर्थशास्त्र शिक्षा
-
इतिहास शिक्षा
-
राजनीति शास्त्र शिक्षा
-
प्रारम्भिक बालविकास शिक्षा*
-
प्राथमिक शिक्षा*
-
व्यावसायिक शिक्षा*
-
अनौपचारिक शिक्षा*
-
शिक्षा व्यवस्थापन*
पाठ्यक्रमहरूको पाठ्यक्रम विकास हुन बाँकी छ।
Courses Offered in the Education Department
We provide the following courses in the Education department. A basic introduction to the courses is provided below. For detail contact Mr. Bhim Kumar Shrestha - Lecturer | 9848794777 |
Bachelor of Education (B.Ed)
Since 1996, Tribhuvan University (TU) has been implementing three-year Bachelor programmes with an annual examination system in the Faculties of Education, Management, Humanities and Social Sciences, and Institute of Science and Technology. Recently, the duration of Bachelor programmes in those faculties and institutes has been made four years by adding one more year. In conformity with this, the Faculty of Education (FoE) is going to introduce a four-year Bachelor of Education (B.Ed.) with two specialization subject areas (specialization major and specialization minor subject) in 2072 BS instead of offering a single specialization area like in the three-year B.Ed.
Accordingly, students of the four-year B.Ed. programme will have to study one subject area as a specialization major and the next as a specialization minor area, selecting from among Nepali Education, English Education, Mathematics Education, Science Education (physical science), Health and Physical Education, Population Education, History Education, Geography Education, Economics Education, and Political Science Education. Students may also study one of the courses from among Science Education (Biological Science), Health Education, Physical Education, vocational education, Primary Education, Early Childhood Development Education, Non-formal Education, and Education Management as a specialization minor.
The four-year B.Ed. with an annual examination system is a professional as well as academic programme designed for preparing competent teachers who can teach two subjects at the secondary level.
Eligibility
Students who have completed 10+2 or equivalent examinations securing a minimum 'D+' grade in all subjects of Grade 11 and 12 are eligible to enroll in the B.Ed. program of Tribhuvan University.
Or, students with Higher Secondary Education Examination Pass Certificate (HSEEPC, hereafter only HSE) or Proficiency Certificate Level of Tribhuvan University (PCL) or equivalent to HSE/grade 12 pass are eligible for admission to the B.Ed. programme. In addition, they need other requirements for admission in different major subject specialization areas which are as follows:
Nepali Education: HSE / Grade 12 pass or PCL with Nepali major with at least 200 marks.
English Education: HSE / Grade 12 pass or PCL with English or Linguistics major, or HSE / Grade 12 pass or PCL with 50% marks in General English. Candidates must secure 50% marks in the Entrance Examination conducted by the respective department of the campuses.
Mathematics Education: HSE / Grade 12 pass or PCL with Mathematics Major containing at least 200 marks.
Science Education: HSE / Grade 12 pass or PCL with Physics, Chemistry, and Biology subjects with at least 100 full marks in each subject.
Health and Physical Education: HSE / Grade 12 pass or PCL with Health & Physical Education, or HSE / Grade 12 pass or PCL with Science or Population or Home Science or Nursing and any other subjects. Candidates without health and physical education background must pass the physical fitness-related entrance test conducted by the respective department of the campuses.
Population Education: HSE / Grade 12 pass or PCL with Population Studies or Geography or Economics or Health and Physical Education or Community Health or Science or Mathematics or Home Science or Civics or Social Service or Nursing or Commerce.
Geography Education, Economics Education, Political Science Education and History Education: HSE / Grade 12 pass or PCL or its equivalent from any Faculty.
Eligibility for Selecting Minor Subjects
Except for science education minor (Biology), minor subject areas are opened for all students irrespective of their previous study areas in Grade 11 and 12 or PCL. Only those students who are majoring in physical science can select biology minor. Students are required to select minor subject areas that should be different from their major subject areas.
Curricular Structure
Each student must pass 22 courses to earn a Four-Year B.Ed. These courses are divided into four major groups:
Group 'A' with Communication Skills
Group 'B' with Professional Core Areas
Group 'C' with Specialization Major Courses
Group 'D' with Specialization Minor Courses
Group 'E' includes Teaching Practice/Practicum.
| Group of Courses | No. of Courses | Full Marks | First Year | Second Year | Third Year | Fourth Year |
| Group A: Communication Skills | 2 | 200 | 200 | - | - | - |
| Group B: Professional Core Areas | 4 | 400 | 100 | 100 | 100 | 100 (Elective) |
| Group C: Specialization Major | 10 | 1000 | 300 | 300 | 300 | 200 |
| Group D: Specialization Minor | 5 | 500 | 100 | 200 | 100 | 100 |
| Group E: Teaching Internship/Practicum | 1 | 100 | - | - | - | 100 |
| Total | 22 | 2200 | 600 | 600 | 500 | 500 |
Table 1: Four-Year B.Ed. Course Structure (Annual System)
Group of Courses No. of Courses Full Marks First Year Second Year Third Year Fourth Year
Group A: Communication Skills 2 200 200
Group B: Professional Core Areas 4 400 100 100 100 100 (Elective)
Group C: Specialization Major 10 1000 200 300 300 200
Group D: Specialization Minor 5 500 100 200 100 100
Group E: Teaching Internship/Practicum 1 100 100
Total 22 2200 600 600 500 500
Course Titles
Course titles under each group are given below:
Group A: Communication Skills
All courses under this group are compulsory.
General Nepali
General English
Philosophical and Sociological Foundations of Education
Educational Psychology
Curriculum and Evaluation
Elective (Any one of the following subjects)
Nepali Language Education
English Language Education
Math Education
Science Education
Health and Physical Education
Population Education
Geography Education
Economics Education
History Education
Political Science Education
Nepali Language Education
Science Education
Population Education
History Education
Early Childhood Development Education*
Education Management*
Group B: Professional Core Courses
Ed. 442 Instructional Technology or Ed. 443 ICT in Education or Ed. 444 ICT in Specialized subject.
Group C: Specialization Major
Students are required to select one of the following specialization areas with 10 courses in each area considering entry requirement.
Group D: Specialization Minor
Students are required to select one of the following specialization areas with 5 courses. But it should be different from specialization major. For example, a student majoring in Nepali cannot select Nepali as minor. Specially, a student majoring in Science Education (Physical Science) must select Biology as a minor subject.
English Language Education
Math Education
Health Education
Physical Education
Geography Education
Economics Education
Political Science Education
Primary Education*
Vocational Education*
Non-Formal Education*
* Curriculum yet to prepare.
